تصاویری که این روزها در فضای مجازی دست به دست می‌شود، نمای ناراحت‌کننده‌ای را به نمایش می‌گذارد: زمین‌های لخت و برهنه‌ای که روزگاری پوشیده از درختان سرسبز بود. درختان پارک چیتگر، که قرار بود ریه سبز غرب تهران باشند، حالا دچار تیغ تبر شده‌اند و این ماجرا انگشت اتهام را به سمت دو نهاد نشانه رفته است: شهرداری تهران و سازمان منابع طبیعی.
شهرداری: تقصیر از گذشته است
شهرداری تهران ریشه این بحران را در شهرسازی دهه ۸۰ و اوایل دهه ۹۰ در منطقه ۲۲ می‌داند و تأکید می‌کند این مشکلات ربطی به مدیریت فعلی ندارد. سخنگوی شهرداری می‌گوید در پنج سال اخیر، کاشت نهال‌های جدید در دستور کار بوده است.
مهدی چمران، رئیس شورای شهر تهران، احتمال می‌دهد خشکیدگی درختان به دو سال پیش برگردد و توضیح می‌دهد که برخی درختان به دلیل کم‌آبی و برخی دیگر به علت سن و بیماری از پا درآمدند و ناچار باید حذف می‌شدند. او البته مسئولیت را یک‌جانبه نمی‌پذیرد و می‌گوید سازمان منابع طبیعی هم در این فرآیند نقش داشته و درختان بیمار با هماهنگی این سازمان جمع‌آوری شده است.
مهدی بابایی، نایب رئیس کمیسیون سلامت و محیط زیست شورای شهر، یک قدم جلوتر می‌رود و تعلل سازمان منابع طبیعی را عامل اصلی گسترش آفت در دو پارک چیتگر و سرخه‌حصار می‌داند. او می‌گوید کار به جایی رسید که شهرداری مجبور شد از ظرفیت قوه قضائیه برای پیش بردن اقدامات لازم بهره بگیرد.
منابع طبیعی: شهرداری مسئول نگهداری بود
رضا بیانی، مدیرکل منابع طبیعی استان تهران، روایت دیگری دارد. او با استناد به قانون حفاظت و بهره‌برداری از جنگل‌ها و مراتع تأکید می‌کند که احاله مدیریت یک پارک به یک نهاد، به معنای واگذاری تمام وظایف مربوطه به آن نهاد است؛ از عملیات بهداشتی و پرورشی گرفته تا مقابله با آفات و آبیاری.
بیانی مهم‌ترین عوامل خشکیدگی درختان را این‌گونه برمی‌شمارد: کم‌آبی مزمن، انجام نشدن عملیات بهداشتی در سال‌های گذشته، خارج نکردن درختان خشک و آلوده به موقع، و بی‌توجهی کلی به سلامت درختان. او می‌گوید شهرداری موظف بود با مشاهده اولین نشانه‌های آفت، هم گزارش بدهد و هم خودش عوامل بروز آفت را کنترل کند، اما این اتفاق نیفتاد.
در قبال ادعای بابایی درباره ورود دستگاه قضا، بیانی می‌گوید قضیه برعکس است: این سازمان منابع طبیعی بود که از سال ۱۴۰۱ درباره اهمال شهرداری به دستگاه قضایی نامه نوشت، دادستان تهران شخصاً از پارک بازدید کرد و پس از آن قطع درختان آلوده آغاز شد.
کاهش آب، بزرگ‌ترین بلا
یکی از کلیدی‌ترین مشکلات، کاهش شدید آبیاری بوده است. دبی آب پارک که زمانی ۸۰ لیتر در ثانیه بود، در سال ۱۴۰۳ به ۲۰ لیتر در ثانیه رسید. خشکسالی سال‌های اخیر هم کار را سخت‌تر کرد چون آب چاه‌های پارک برای تأمین آب شرب تهران تغییر مصرف پیدا کرد. اما به گفته بیانی، اکنون با احداث شبکه آبیاری، کف‌شکنی چاه‌ها و بهره‌گیری از تصفیه‌خانه‌هایی مانند شهید باقری، دبی آب به حدود ۱۷۰ لیتر در ثانیه رسیده است.
وضع کنونی: ۲۵ هزار درخت رفت، ۲۷ هزار کاشته شد
بیانی اعلام می‌کند تاکنون ۲۵ هزار اصله درخت آلوده در چیتگر قطع شده و هنوز حدود ۷ هزار اصله دیگر باید حذف شوند. در مقابل، شهرداری ۲۷ هزار اصله درخت با بن چهارساله کاشته است. ظرفیت کل پارک برای کاشت درخت ۳۰ تا ۳۵ هزار اصله است.
درختان جدید از گونه‌های بومی منطقه هستند؛ اقاقیا، بلوط و سنجد که نیاز آبی کمتری نسبت به گونه‌های سوزنی‌برگ دارند و بر اساس طرح مصوب سازمان منابع طبیعی کاشته می‌شوند.
سابقه واگذاری مدیریت
واگذاری رسمی مدیریت پارک‌های جنگلی تهران به شهرداری در سال ۱۳۹۸ انجام شد، هرچند پیش از آن هم در قالب تفاهمنامه، شهرداری از این پارک‌ها استفاده می‌کرد بدون آن‌که قراردادی رسمی داشته باشد. بیانی تأکید می‌کند که در آن قرارداد، شهرداری متعهد شده بود عملیات حفاظتی و بهداشتی را انجام دهد و به آبیاری توجه ویژه داشته باشد، اما این تعهدات به‌درستی اجرا نشد.
نگرانی برای سایر پارک‌های جنگلی
فارغ از بحث‌های سازمانی، آنچه اهمیت دارد این است که سرنوشت چیتگر نباید برای دیگر بوستان‌های جنگلی تهران تکرار شود. در کلانشهری با این حجم از جمعیت و فشارهای مختلف، هر درخت یک سرمایه زیست‌محیطی است. بیانی می‌گوید تلاش می‌شود با افزایش نظارت، جلوی تکرار این فاجعه برای درختان تازه کاشته‌شده گرفته شود.
