هم‌زمان با صدور هشدار قرمز هواشناسی و پیش‌بینی وقوع بارندگی‌های شدید و سیلابی در پایتخت، مجموعه معاونت خدمات شهری شهرداری تهران با مشارکت مناطق ۲۲گانه، سازمان‌ها و شرکت‌های تابعه و مجموعه‌های عملیاتی و امدادی، اقدامات گسترده‌ای را در حوزه پیشگیری، آماده‌سازی زیرساخت‌ها و مدیریت شرایط اضطراری به اجرا گذاشت.
در این راستا، تمامی مناطق، نواحی، سازمان‌ها و شرکت‌های مرتبط در وضعیت آماده‌باش صددرصدی قرار گرفتند و بیش از ۱۰ هزار نفر از نیروهای خدمات شهری با بهره‌گیری از امکانات و تجهیزات تخصصی، مسئولیت پایش مستمر معابر، مدیریت روان‌آب‌ها، رسیدگی به آب‌گرفتگی‌های احتمالی و خدمت‌رسانی به شهروندان را برعهده گرفتند. همچنین معاونان خدمات شهری و شهرداران نواحی با بیش از ۴۸ ساعت حضور و نظارت مستمر میدانی، روند اجرای اقدامات پیشگیرانه و عملیاتی را دنبال کردند.
پاک‌سازی و لایروبی گسترده شبکه جمع‌آوری آب‌های سطحی
یکی از مهم‌ترین محورهای اقدامات پیشگیرانه، آماده‌سازی و نگهداشت شبکه جمع‌آوری آب‌های سطحی پایتخت بود. این شبکه با حدود ۷۳۵ کیلومتر طول، شامل ۵۷۵ کیلومتر مسیر سرپوشیده و ۱۶۰ کیلومتر مسیر روباز است که به‌دلیل گستردگی، عمق زیاد برخی مسیرها و محدودیت‌های فنی دسترسی، نیازمند پاک‌سازی، رسوب‌برداری و پایش مستمر است.
از ابتدای سال جاری تاکنون، ۲۶ هزار مترمکعب لایروبی دستی و رسوب‌برداری از شبکه اصلی انجام شده و حجم برداشت مکانیکی و مکانیزه نیز به ۷۲ هزار مترمکعب رسیده است. علاوه بر این، حدود ۵۵۰ کیلومتر از تونل‌های جمع‌آوری آب‌های سطحی احداث‌شده توسط شرکت خاکریزآب پاک‌سازی و لایروبی شده و کانال‌های اصلی و دفنی شهر نیز پیش از آغاز بارندگی‌ها مورد بازبینی و بررسی فنی قرار گرفته‌اند.
در همین چارچوب، یکی از گلوگاه‌های قدیمی شبکه جمع‌آوری آب‌های سطحی در منطقه ۵، یعنی کانال شهید باکری، پس از حدود ۱۵ سال به‌دلیل پیچیدگی‌های فنی و اجرایی، با پیگیری مدیریت شهری منطقه تعیین تکلیف شد و عملیات لایروبی آن به انجام رسید. بازدید از سایر کانال‌ها و شناسایی موانع احتمالی جریان آب نیز در برنامه آماده‌سازی زیرساخت‌های شهری قرار داشت.
شناسایی نقاط پرخطر و استقرار تجهیزات تخصصی در کانون‌های مستعد آب‌گرفتگی
به‌منظور افزایش آمادگی در برابر بارش‌های شدید، ۴۲ نقطه مستعد آب‌گرفتگی در سطح شهر تهران براساس سوابق وقوع سیلاب، وضعیت شبکه جمع‌آوری آب‌های سطحی و پیام‌های ثبت‌شده شهروندان در سامانه ۱۳۷ شناسایی شد. در ادامه، بازدیدهای میدانی از این نقاط انجام و متناسب با شرایط هر محدوده، تمهیدات لازم برای کنترل و هدایت روان‌آب‌ها پیش‌بینی شد.
برای تقویت ظرفیت عملیاتی در شرایط اضطراری، ۲۰ دستگاه پمپ لجن‌کش فوق‌سنگین سازمان آتش‌نشانی در نقاط مورد نظر پیش‌بینی و مستقر شد. همچنین ۶۵ هزار کیسه شن و نمک در ۴۱۶ نقطه مستعد سیلاب دپو شد تا در صورت نیاز، امکان استفاده سریع از آنها برای کنترل شرایط و کاهش مخاطرات فراهم باشد.
در کنار این اقدامات، ۶۲۷ دستگاه و تجهیز تخصصی از ظرفیت سازمان مدیریت پسماند و سازمان آتش‌نشانی برای پشتیبانی از عملیات مدیریت بارندگی‌ها به کار گرفته شد و نیروهای آتش‌نشانی و خدمات ایمنی نیز در ۴۵ نقطه شهر استقرار یافتند.
مشارکت مناطق، سازمان مدیریت پسماند و آتش‌نشانی در مدیریت شرایط اضطراری
مدیریت بارندگی‌های اخیر صرفاً به اقدامات زیرساختی محدود نبود و مجموعه‌ای از ظرفیت‌های عملیاتی خدمات شهری را دربر گرفت. نیروهای مناطق و نواحی شهرداری با پایش معابر، بررسی مسیرهای انتقال آب، رسیدگی به پیام‌های شهروندان و اعزام تجهیزات مورد نیاز، در مدیریت شرایط میدانی مشارکت داشتند.
سازمان مدیریت پسماند نیز با در اختیار گذاشتن ماشین‌آلات و تجهیزات تخصصی، در پشتیبانی از عملیات پاک‌سازی و رفع موانع احتمالی جریان آب مشارکت کرد. سازمان آتش‌نشانی و خدمات ایمنی نیز علاوه بر استقرار نیروها در نقاط پرخطر، با آماده‌سازی و به‌کارگیری تجهیزات تخصصی از جمله پمپ‌های فوق‌سنگین، ظرفیت واکنش سریع در برابر آب‌گرفتگی‌های احتمالی را افزایش داد.
هماهنگی مستمر میان مناطق، نواحی، سازمان‌ها و شرکت‌های خدمات‌رسان، در کنار پایش میدانی و پیگیری درخواست‌های شهروندان از طریق سامانه ۱۳۷، بخش دیگری از سازوکار مدیریت شرایط اضطراری در روزهای بارندگی بود.
مدیریت بارندگی بیش از ۸۰ میلی‌متری و کنترل آب‌گرفتگی‌های احتمالی
شدت بارندگی‌های اخیر در برخی نقاط تهران به سطح قابل‌توجهی رسید؛ به‌گونه‌ای که میزان بارش ثبت‌شده در ایستگاه قائم از ۸۰ میلی‌متر فراتر رفت. این میزان در مقایسه با بارندگی ثبت‌شده در ایستگاه مهرآباد در جریان سیلاب سال ۱۳۹۸، معادل حدود ۵۵.۵ میلی‌متر، بیانگر حجم بالای بارش‌های اخیر بود.
با وجود شدت بارندگی و افزایش حجم روان‌آب‌ها، اقدامات پیشگیرانه، آماده‌باش نیروهای عملیاتی و آمادگی تجهیزات تخصصی موجب شد آب‌گرفتگی‌ها بدون بروز بحران جدی در سطح شهر مدیریت شوند.
البته در برخی معابر، به‌دلیل تکمیل ظرفیت انتقال آب در تعدادی از انهار و شدت جریان روان‌آب‌ها، آب در سطح خیابان جاری شد که با حضور سریع نیروهای مناطق و پیگیری پیام‌های ثبت‌شده در سامانه ۱۳۷ مورد رسیدگی قرار گرفت.
همچنین در حدود ۴۰ نقطه، پس‌زدگی و بیرون‌زدگی منهول‌های شبکه فاضلاب مشاهده شد که با هماهنگی و همکاری شرکت آب و فاضلاب و عوامل مربوطه، اقدامات لازم برای رسیدگی به این موارد انجام گرفت.
در بررسی‌های صورت‌گرفته، موردی از آب‌گرفتگی ناشی از لایروبی‌نشدن مسیرها یا انباشت زباله در شبکه جمع‌آوری آب‌های سطحی گزارش نشد؛ موضوعی که اهمیت پاک‌سازی مستمر، نگهداشت اصولی زیرساخت‌ها و آماده‌سازی شبکه پیش از وقوع بارندگی‌های شدید را نشان می‌دهد.
مرمت و بازسازی کانال‌های اصلی برای افزایش تاب‌آوری زیرساخت‌های شهری
در کنار اقدامات فوری و پیشگیرانه، توسعه و بهسازی زیرساخت‌های مدیریت روان‌آب‌ها نیز به‌عنوان یکی از محورهای بلندمدت افزایش تاب‌آوری تهران در برابر مخاطرات اقلیمی دنبال می‌شود.
در همین راستا، مرمت و بازسازی کانال سرخه‌حصار که از مناطق ۱۵ و ۲۰ عبور می‌کند، با قراردادی به ارزش حدود یک‌هزار و ۲۰۰ میلیارد تومان در حال اجراست. بررسی‌های فنی انجام‌شده در این کانال، تخریب بخش‌هایی از کف سازه و نفوذ آب به زیر بزرگراه امام علی(ع) را آشکار کرده است؛ موضوعی که در صورت تداوم می‌توانست خسارات جدی به زیرساخت‌های شهری وارد کند.
تداوم عملیات مرمت کانال‌های اصلی، شناسایی نقاط دارای ضعف سازه‌ای و رفع نواقص شبکه انتقال آب‌های سطحی، از جمله اقداماتی است که در کنار لایروبی و نگهداشت دوره‌ای، برای ارتقای ظرفیت شهر در مواجهه با بارندگی‌های سنگین ضرورت دارد.
همچنین با توجه به پیش‌بینی‌های هواشناسی درباره احتمال وقوع پدیده ال‌نینو در سال‌های آینده، اولویت‌بندی مناطق دارای عقب‌ماندگی در احداث کانال‌های زیرسطحی و شبکه جمع‌آوری آب‌های سطحی در برنامه‌ریزی‌های عمرانی و بودجه‌ای سال آینده مورد توجه قرار گرفته است.
نیروی انسانی و اصلاح نظام خدمات‌رسانی؛ پشتوانه استمرار خدمات شهری
بخش دیگری از اقدامات معاونت خدمات شهری به بهبود شرایط فعالیت نیروهای انسانی و ارتقای کیفیت خدمات پیمانکاران اختصاص دارد؛ موضوعی که در شرایط بحرانی و هنگام وقوع حوادث طبیعی، نقش مستقیمی در حفظ استمرار خدمات شهری ایفا می‌کند.
در این چارچوب، با دستور شهردار تهران، حقوق کارگران حوزه رفت‌وروب و فضای سبز از ۲۵ میلیون تومان به ۳۸ میلیون تومان افزایش یافته و پیش‌بینی بسته‌های معیشتی مشابه کارکنان رسمی شهرداری برای این گروه از کارگران نیز در دستور کار قرار گرفته است. همچنین پرداخت حقوق کارگران خدمات شهری هم‌زمان با کارکنان رسمی شهرداری دنبال می‌شود.
در حوزه مدیریت پسماند نیز پس از بروز مشکلات حقوقی در قرارداد یکی از پیمانکاران و تأخیر سه‌ماهه در پرداخت حقوق تعدادی از کارگران، یک ماه از مطالبات آنان توسط شهرداری پرداخت شده و تعیین تکلیف باقی‌مانده مطالبات در حال پیگیری است.
از سوی دیگر، آنالیز قراردادهای پیمانکاران رفت‌وروب در مناطق ۲۲گانه به‌روزرسانی شده تا قراردادهای جدید متناسب با هزینه‌ها و سطح خدمات مورد انتظار تنظیم شوند. هوشمندسازی نظام نظارت بر عملکرد پیمانکاران نیز با هدف افزایش شفافیت، دقت در ارزیابی و ارتقای کیفیت خدمات شهری در حال پیگیری است.
برنامه‌ریزی برای حفاظت و احیای بوستان‌های جنگلی پایتخت
در حوزه فضای سبز نیز برنامه‌ریزی برای حفاظت، نگهداشت و احیای بوستان‌های جنگلی تهران با توجه به تغییرات اقلیمی و محدودیت منابع آبی دنبال می‌شود.
برخی از این مجموعه‌ها از جمله بوستان‌های جنگلی چیتگر و سرخه‌حصار، تحت تأثیر عواملی همچون کاهش بارندگی، شرایط اقلیمی، آفات و بیماری‌های گیاهی و ضرورت به‌روزرسانی شیوه‌های نگهداشت قرار دارند.
در همین راستا، سازمان بوستان‌ها و فضای سبز شهر تهران با همکاری دانشگاه‌های معتبر، طرح‌های جامعی برای این بوستان‌ها تهیه کرده است که در آنها انتخاب گونه‌های گیاهی متناسب با شرایط اقلیمی آینده، اصلاح روش‌های آبیاری و بهره‌گیری از ظرفیت پساب و آب خام مورد توجه قرار گرفته است.
استمرار اقدامات پیشگیرانه برای افزایش تاب‌آوری تهران
مجموعه اقدامات انجام‌شده در بارندگی‌های اخیر، از آماده‌سازی و لایروبی شبکه جمع‌آوری آب‌های سطحی تا استقرار تجهیزات تخصصی، آماده‌باش نیروهای عملیاتی، مدیریت میدانی آب‌گرفتگی‌ها و هماهنگی با دستگاه‌های خدمات‌رسان، بخشی از برنامه مدیریت شهری برای افزایش آمادگی پایتخت در برابر مخاطرات طبیعی بود.
در این میان، تلاش کارگران خدمات شهری، نیروهای مناطق ۲۲گانه، سازمان آتش‌نشانی، سازمان مدیریت پسماند، شرکت خاکریزآب و سایر مجموعه‌های اجرایی و امدادی، در حفظ پایداری خدمات شهری و مدیریت شرایط ناشی از بارندگی‌های شدید نقش داشت.
تداوم لایروبی و پاک‌سازی شبکه، توسعه کانال‌های زیرسطحی، مرمت سازه‌های انتقال آب، تجهیز نقاط پرخطر، ارتقای هماهنگی بین‌بخشی و بهبود نظام نگهداشت زیرساخت‌ها، از جمله محورهایی است که برای افزایش تاب‌آوری تهران در برابر بارندگی‌های سیلاب‌آسا و تغییرات اقلیمی دنبال می‌شود.
منبع: پایگاه خبری تحلیلی شهر
منبع: پایگاه خبری تحلیلی شهر
